Mapa nawigacji Pobierz nasze dobre praktyki

Interaktywna nawigacja to narzędzie wykraczające poza standardową nawigację zintegrowanych treści (dostępną w górnej belce raportu). Nowe podejście pozwalana na poruszanie się w dwóch dodatkowych wymiarach biznesu Grupy PZU, tj.:
- strategii (ubezpieczenia, zdrowie, inwestycje, finanse);
- zrównoważonego rozwoju (sprzedaż, pracownicy, zaangażowanie społeczne, środowisko naturalne i etyka).
Wyżej wymienione obszary zostały dodatkowo uzupełnione o powiązane wskaźniki GRI, w ramach każdego wybranego zagadnienia.
Pracownicy
Społeczeństwo
Etyka
Środowisko
Produkty
Krótka charakterystyka
Zdrowie
Banki
Inwestycje
Ubezpieczenia
Obszary powiązane
Ubezpieczenia
Zdrowie
Inwestycje
Bankowość
Najlepsze Praktyki
PORÓWNAJ
NARZĘDZIA STRONY
ZINTEGROWANA
NAWIGACJA

Do głównych typów ryzyka, na które narażona jest Grupa PZU należą: kredytowe (w szczególności związane z portfelem kredytowym banków), aktuarialne, rynkowe (w szczególności ryzyko stopy procentowej, walutowe oraz cen instrumentów finansowych i towarów), koncentracji, operacyjne, braku zgodności i modeli.

W ramach zarządzania poszczególnymi rodzajami ryzyka Grupa PZU identyfikuje, mierzy i monitoruje koncentrację ryzyka, przy czym dla sektora bankowego procesy te realizowane są na poziomie poszczególnych podmiotów, zgodnie z wymogami sektorowymi. W celu wypełnienia obowiązków regulacyjnych, jakie nałożone są na grupy kapitałowe identyfikowane jako konglomeraty finansowe, trwają obecnie intensywne prace dostosowawcze w zakresie rozszerzenia obecnego modelu zarządzania koncentracją ryzyka.

7.5.1 Ryzyko kredytowe i koncentracji 

Ryzyko kredytowe to ryzyko straty lub niekorzystnej zmiany sytuacji finansowej wynikające z wahań wiarygodności i zdolności kredytowej emitentów papierów wartościowych, kontrahentów i wszelkich dłużników, materializujące się niewykonaniem zobowiązania przez kontrahenta lub wzrostem spreadu kredytowego. Definicja obejmuje również ryzyko kredytowe w ubezpieczeniach finansowych.

Ryzyko kredytowe w Grupie PZU obejmuje:

  • ryzyko spreadu kredytowego – ryzyko poniesienia straty z tytułu zmiany wartości aktywów, zobowiązań i instrumentów finansowych spowodowane zmianą poziomu spreadów kredytowych w odniesieniu do struktury terminowej stóp procentowych dłużnych papierów wartościowych emitowanych przez Skarb Państwa lub wahania ich zmienności;
  • ryzyko niewykonania zobowiązania przez kontrahenta – ryzyko poniesienia straty w związku z nieoczekiwanym niewykonaniem zobowiązań przez kontrahentów i dłużników lub pogorszenia się ich zdolności kredytowej;
  • ryzyko kredytowe w działalności bankowej – ryzyko kredytowe wynikające z działalności w sektorze bankowym, związane przede wszystkim z niebezpieczeństwem niewywiązania się dłużnika lub kredytobiorcy ze swoich zobowiązań;
  • ryzyko kredytowe w ubezpieczeniach finansowych – ryzyko kredytowe wynikające z działalności w sektorze ubezpieczeń finansowych, związane przede wszystkim z niebezpieczeństwem niewywiązania się ze zobowiązania klienta Grupy PZU – kontrahenta podmiotu trzeciego lub dłużnika/kredytobiorcy wobec klienta Grupy PZU; zagrożenie to może wynikać z niepowodzenia w realizacji przedsięwzięcia lub z niekorzystnego wpływu otoczenia gospodarczego.

Ryzyko koncentracji to ryzyko wynikające z braku dywersyfikacji portfela aktywów lub z dużej ekspozycji na ryzyko niewykonania zobowiązania przez pojedynczego emitenta papierów wartościowych lub grupę powiązanych emitentów.

Ekspozycja na ryzyko kredytowe w Grupie PZU wynika bezpośrednio z działalności bankowej, działalności lokacyjnej, działalności w segmencie ubezpieczeń finansowych i gwarancji, a także umów reasekuracji oraz działalności bancassurance. W Grupie PZU wyróżnia się następujące rodzaje ekspozycji na ryzyko kredytowe:

  • ryzyko niewykonania zobowiązania przez klienta wobec Grupy PZU z tytułu zaciągniętych kredytów lub pożyczek (w działalności bankowej);
  • ryzyko bankructwa emitenta instrumentów finansowych, w które Grupa PZU inwestuje lub którymi obraca, np. obligacje korporacyjne;
  • ryzyko niewykonania zobowiązania przez kontrahenta np. reasekuracja lub pozagiełdowe instrumenty pochodne oraz działalność bancassurance;
  • ryzyko niewykonania zobowiązania przez klienta Grupy PZU wobec osoby trzeciej np. ubezpieczenia wierzytelności pieniężnych, gwarancje ubezpieczeniowe.

7.5.1.1 Ryzyko koncentracji związane z działalnością kredytową

W tej sekcji przedstawiono informacje związane z działalnością kredytową banków Grupy PZU.

W celu zapobiegania niekorzystnym zdarzeniom wynikającym z nadmiernej koncentracji zaangażowań zarówno Pekao, jak i Alior Bank ograniczają ryzyko koncentracji, ustanawiając limity i stosując normy koncentracji wynikające zarówno z przepisów zewnętrznych, jak i przyjętych wewnętrznie. Należą do nich m. in.:

  • zasady identyfikacji obszarów wystąpienia ryzyka koncentracji z tytułu działalności kredytowej;
  • uwzględnianie ryzyka koncentracji w procesie szacowania kapitału wewnętrznego;
  • proces ustalania i aktualizowania wysokości limitów;
  • proces zarządzania limitami wraz z ustaleniem sposobu postępowania w przypadku przekroczenia dozwolonego poziomu limitu;
  • proces monitorowania ryzyka koncentracji, w tym sprawozdawczość;
  • kontrola procesu zarządzania ryzykiem koncentracji.

W procesie ustalenia i aktualizacji limitów koncentracji bierze się pod uwagę:

  • informacje o poziomie ryzyka kredytowego limitowanych segmentów portfela i ich wpływie na realizację założeń apetytu na ryzyko w zakresie jakości portfela kredytowego i pozycji kapitałowej;
  • wrażliwość limitowanych segmentów portfela na zmiany w otoczeniu makroekonomicznym ocenianą w ramach cyklicznie przeprowadzanych testów warunków skrajnych;
  • wiarygodne informacje ekonomiczne i rynkowe dotyczące każdego z obszarów koncentracji zaangażowań, w szczególności wskaźniki makroekonomiczne, branżowe, informacje dotyczące trendów gospodarczych, z uwzględnieniem projekcji wysokości stóp procentowych, kursów wymiany, analizy ryzyka politycznego, ratingi rządów oraz instytucji finansowych;
  • wiarygodne informacje na temat sytuacji ekonomicznej podmiotów, branż, gałęzi, sektorów gospodarki, informacji ogólnogospodarczych, w tym o sytuacji gospodarczej i politycznej krajów oraz inne informacje potrzebne do oceny ryzyka koncentracji;
  • interakcje między różnymi rodzajami ryzyka, tj.: ryzykiem kredytowym, rynkowym, płynności i operacyjnym.

Analizy ryzyka dokonuje się w ujęciu indywidualnym i portfelowym. Podejmowane działania prowadzą do:

  • minimalizacji poziomu ryzyka kredytowego pojedynczego kredytu przy założonym poziomie zwrotu;
  • redukcji łącznego ryzyka kredytowego wynikającego z posiadania określonego portfela kredytowego.

W ramach minimalizacji poziomu ryzyka pojedynczego zaangażowania każdorazowo przy udzielaniu kredytu lub innego produktu kredytowego ocenia się:

  • wiarygodność oraz zdolność kredytową z uwzględnieniem m.in. szczegółowej analizy źródła spłaty ekspozycji;
  • zabezpieczenia, w tym weryfikuje się ich stan formalno-prawny oraz ekonomiczny, z uwzględnieniem m. in. adekwatności LTV (ang. loan to value).

W celu wzmocnienia kontroli ryzyka indywidualnych ekspozycji, cyklicznie monitoruje się klientów, podejmując stosowne działania w przypadku zidentyfikowania czynników podwyższonego ryzyka.

W zakresie minimalizacji poziomu ryzyka kredytowego wynikającego z posiadania określonego portfela:

  • wyznacza i kontroluje się limity koncentracji;
  • monitoruje się sygnały wczesnego ostrzegania;
  • regularnie monitoruje się portfel kredytowy, kontrolując istotne parametry ryzyka kredytowego;
  • przeprowadza się regularne testy warunków skrajnych. 

7.5.1.2 Ryzyko kredytowe związane z działalnością kredytową

Ocena ryzyka w procesie kredytowym

Udzielanie produktów kredytowych realizowane jest zgodnie z metodykami kredytowania właściwymi dla danego banku, a w jego ramach – segmentu klienta i rodzaju produktu. Proces nadawania ratingu wewnętrznego w obu bankach stanowi istotny element oceny ryzyka kredytowego klienta i transakcji, stanowiąc ważny etap w procesie podejmowania decyzji kredytowej zarówno o udzieleniu, jak i zmianie warunków kredytu oraz w procesie monitorowania jakości portfela kredytowego. Każdy z banków wypracował własne modele, stosowane w procesie oceny zdolności kredytowej klientów, poprzedzającej wydanie decyzji o udzieleniu produktu kredytowego. Modele bazują zarówno na informacjach zewnętrznych, jak i wewnętrznych. Udzielanie produktów kredytowych przebiega zgodnie z obowiązującymi w bankach procedurami operacyjnymi wskazującymi właściwe czynności wykonywane w procesie kredytowym, odpowiedzialne za nie jednostki oraz wykorzystywane narzędzia.

Decyzje kredytowe zapadają zgodnie z obowiązującym systemem podejmowania decyzji kredytowych (szczeble kompetencyjne dopasowane do poziomu ryzyka związanego z klientem oraz transakcją).

W celu regularnej oceny podejmowanego ryzyka kredytowego oraz mitygowania ewentualnych strat na ekspozycjach kredytowych, w okresie kredytowania monitoruje się sytuację klienta poprzez identyfikację sygnałów wczesnego ostrzegania oraz okresowe indywidualne przeglądy ekspozycji kredytowych.

W celu minimalizacji ryzyka kredytowego ustanawia się zabezpieczenia odpowiednie do ponoszonego ryzyka kredytowego i elastyczne wobec możliwości klienta. Ustanowienie zabezpieczenia nie zwalnia z obowiązku badania zdolności kredytowej klienta.

Zabezpieczenie kredytu ma na celu zapewnienie zwrotu udzielonego kredytu wraz z należnymi odsetkami i kosztami, jeśli kredytobiorca nie ureguluje należności w terminach ustalonych umową kredytową, a działania restrukturyzacyjne nie przyniosą oczekiwanych efektów. Do akceptowanych zabezpieczeń należą m. in.: gwarancje, poręczenia, blokady, zastawy rejestrowe, przewłaszczenia, cesje wierzytelności, cesje z ubezpieczenia kredytu, weksle, hipoteki, pełnomocnictwa do rachunku bankowego i kaucje (jako szczególne formy zabezpieczeń). Przedmioty zabezpieczeń są weryfikowane w procesie kredytowym pod kątem prawnej możliwości skutecznego zabezpieczenia oraz ocenia się ich wartość rynkową, jak również wartość możliwą do odzyskania w ewentualnym procesie egzekucji.

Scoring i rating kredytowy 

Skala ratingowa jest zróżnicowana w zależności od banku, segmentu klienta oraz rodzaju transakcji. W poniższych tabelach zaprezentowano jakość portfeli kredytowych dla ekspozycji objętych wewnętrznymi modelami ratingowymi. Z uwagi na odmienne modele ratingowe stosowane przez Pekao i Alior Bank dane zaprezentowano dla każdego z banków oddzielnie.

Stałą ochronę jakości portfela kredytowego zapewnia bieżące monitorowanie terminowej obsługi kredytów oraz okresowe przeglądy sytuacji finansowo-ekonomicznej klientów i wartości przyjętych zabezpieczeń, któremu podlegają wszystkie ekspozycje kredytowe klientów indywidualnych i biznesowych.

Pekao

Portfel klienta indywidualnego (bez utraty wartości) objęty modelem ratingowym – wartość bilansowa brutto 31 grudnia 2018
Kredyty mieszkaniowe zabezpieczone hipotecznie (1 – klasa najlepsza, 7 – klasa najgorsza) 53 967
Klasa 1 (0,00% <= PD < 0,06%) 10 447
Klasa 2 (0,06% <= PD < 0,19%) 5 308
Klasa 3 (0,19% <= PD < 0,35%) 24 380
Klasa 4 (0,35% <= PD < 0,73%) 10 309
Klasa 5 (0,73% <= PD < 3,50%) 2 233
Klasa 6 (3,50% <= PD < 14,00%) 621
Klasa 7 (14,00% <= PD < 100,00%) 669
Pożyczki gotówkowe konsumenckie (1 – klasa najlepsza, 8 – klasa najgorsza) 11 174
Klasa 1 (0,00% <= PD < 0,09%) 798
Klasa 2 (0,09% <= PD < 0,18%) 1 643
Klasa 3 (0,18% <= PD < 0,39%) 2 740
Klasa 4 (0,39% <= PD < 0,90%) 2 567
Klasa 5 (0,90% <= PD < 2,60%) 1 802
Klasa 6 (2,60% <= PD < 9,00%) 1 001
Klasa 7 (9,00% <= PD < 30,00%) 399
Klasa 8 (30,00% <= PD < 100,00%) 224
Limity odnawialne (1 – klasa najlepsza, 7 – klasa najgorsza) 275
Klasa 1 (0,00% <= PD < 0,02%) 8
Klasa 2 (0,02% <= PD < 0,11%) 55
Klasa 3 (0,11% <= PD < 0,35%) 78
Klasa 4 (0,35% <= PD < 0,89%) 61
Klasa 5 (0,89% <= PD < 2,00%) 36
Klasa 6 (2,00% <= PD < 4,80%) 24
Klasa 7 (4,80% <= PD < 100,00%) 13
Razem segment klienta indywidualnego 65 416

Portfel segmentu przedsiębiorstw (bez utraty wartości) objęty modelem ratingowym – wartość bilansowa brutto 31 grudnia 2018
Klient korporacyjny (1 – klasa najlepsza, 9 – klasa najgorsza) 23 336
Klasa 1 (0,00% <= PD < 0,15%) 511
Klasa 2 (0,15% <= PD < 0,27%) 2 001
Klasa 3 (0,27% <= PD < 0,45%) 3 708
Klasa 4 (0,45% <= PD < 0,75%) 5 070
Klasa 5 (0,75% <= PD < 1,27%) 4 443
Klasa 6 (1,27% <= PD < 2,25%) 3 953
Klasa 7 (2,25% <= PD < 4,00%) 1 512
Klasa 8 (4,00% <= PD < 8,50%) 1 922
Klasa 9 (8,50% <= PD < 100,00%) 216
Małe i średnie przedsiębiorstwa (SME) (1 – klasa najlepsza, 10 – klasa najgorsza) 4 230
Klasa 1 (0,00% <= PD < 0,06%) 19
Klasa 2 (0,06% <= PD < 0,14%) 291
Klasa 3 (0,14% <= PD < 0,35%) 913
Klasa 4 (0,35% <= PD < 0,88%) 1 083
Klasa 5 (0,88% <= PD < 2,10%) 874
Klasa 6 (2,10% <= PD < 4,00%) 429
Klasa 7( 4,00% <= PD < 7,00%) 256
Klasa 8 (7,00% <= PD < 12,00%) 168
Klasa 9 (12,00% <= PD < 22,00%) 92
Klasa 10 (22,00% <= PD < 100,00%) 105
Razem segment przedsiębiorstw 27 566

Jednostki samorządu terytorialnego (bez utraty wartości) objęty modelem ratingowym – wartość bilansowa brutto 31 grudnia 2018
Klasa 1 (0,00% <= PD < 0,04%) 1
Klasa 2 (0,04% <= PD < 0,06%) 345
Klasa 3 (0,06% <= PD < 0,13%) 337
Klasa 4 (0,13% <= PD < 0,27%) 348
Klasa 5 (0,27% <= PD < 0,50%) 637
Klasa 6 (0,50% <= PD < 0,80%) 686
Klasa 7 (0,80% <= PD < 1,60%) 33
Klasa 8 (1,60% <= PD < 100,00%) 18
Razem jednostki samorządu terytorialnego 2 405

Portfel ekspozycji z tytułu kredytowania specjalistycznego w rozumieniu Rozporządzenia CRR – bez utraty wartości – wg klas nadzorczych – wartość bilansowa brutto 31 grudnia 2018
Wysoka 1 405
Dobra 3 876
Zadowalająca 797
Słaba 14
Razem 6 092

 Portfel Pekao – dane na 31 grudnia 2018 roku Wartość bilansowa brutto  Odpis Wartość bilansowa netto
Ekspozycje bez rozpoznanej utraty wartości 127 375 (2 194) 125 181
Portfel objęty modelem ratingowym dla segmentu klienta indywidualnego 65 416 (1 429) 63 987
Kredyty mieszkaniowe 53 967 (1 168) 52 799
Pożyczki gotówkowe (konsumenckie) 11 174 -248 10 926
Limity odnawialne 275 -13 262
Portfel objęty modelem ratingowym dla segmentu przedsiębiorstw 27 566 -362 27 204
Klienci korporacyjni 23 336 -268 23 068
Małe i średnie przedsiębiorstwa (SME) 4 230 -94 4 136
Portfel objęty modelem ratingowym dla segmentu jednostek samorządu terytorialnego 2 405 12 2 417
Ekspozycje z tytułu kredytowania specjalistycznego 6 092 -99 5 993
Ekspozycje nieobjęte modelem ratingowym 25 896 -316 25 580
Ekspozycje z rozpoznaną utratą wartości 7 836 (5 197) 2 639
Razem należności od klientów z tytułu kredytów podlegające utracie wartości 1) 135 211 (7 391) 127 820

1) Należności od klientów z tytułu kredytów wyceniane wg zamortyzowanego kosztu lub w wartości godziwej przez inne całkowite dochody.

Aktywa finansowe nieprzeterminowane 31 grudnia 2017
Należności nieprzeterminowane i bez utraty wartości  
Segment detaliczny 59 052
Kredyty mieszkaniowe zabezpieczone hipotecznie (1 – klasa najlepsza, 7 – klasa najgorsza) 48 725
Klasa 1 (0,00% <= PD < 0,06%) 10 308
Klasa 2 (0,06% <= PD < 0,19%) 5 220
Klasa 3 (0,19% <= PD < 0,35%) 21 829
Klasa 4 (0,35% <= PD < 0,73%) 8 464
Klasa 5 (0,73% <= PD < 3,50%) 1 553
Klasa 6 (3,50% <= PD < 14,00%) 628
Klasa 7 (14,00% <= PD < 100,00%) 723
Pożyczki gotówkowe (1 – klasa najlepsza, 8 – klasa najgorsza) 10 327
Klasa 1 (0,00% <= PD < 0,34%) 763
Klasa 2 (0,34% <= PD < 0,80%) 1 597
Klasa 3 (0,80% <= PD < 1,34%) 2 555
Klasa 4 (1,34% <= PD < 2,40%) 2 424
Klasa 5 (2,40% <= PD < 4,75%) 1 603
Klasa 6 (4,75% <= PD < 14,50%) 855
Klasa 7 (14,50% <= PD < 31,00%) 336
Klasa 8 (31,00% <= PD < 100,00%) 194
Segment klienta korporacyjnego (1 – klasa najlepsza, 9 – klasa najgorsza) 20 434
Klasa 1 (0,00% <= PD < 0,15%) 618
Klasa 2 (0,15% <= PD < 0,27%) 1 401
Klasa 3 (0,27% <= PD < 0,45%) 2 803
Klasa 4 (0,45% <= PD < 0,75%) 6 073
Klasa 5 (0,75% <= PD < 1,27%) 3 468
Klasa 6 (1,27% <= PD < 2,25%) 2 494
Klasa 7 (2,25% <= PD < 4,00%) 1 245
Klasa 8 (4,00% <= PD < 8,50%) 2 247
Klasa 9 (8,50% <= PD < 100,00%) 85
Razem należności od klientów nieprzeterminowane, nieobjęte utratą wartości 79 486

Portfel ekspozycji z tytułu kredytowania specjalistycznego w rozumieniu Rozporządzenia CRR – bez utraty wartości – wg klas nadzorczych 31 grudnia 2017
Wysoka 1 106
Dobra 4 863
Zadowalająca 1 272
Słaba 7
Razem 7 248

Poniższa tabela prezentuje podział portfela pożyczek i kredytów udzielonych klientom Pekao (łącznie z należnościami z tytułu leasingu finansowego) na objęte i nieobjęte wewnętrznymi modelami ratingowymi.

Ekspozycja 31 grudnia 2017
Kredyty i pożyczki bez rozpoznanej utraty wartości: 129 764
Kredyty i pożyczki dla ludności: 62 073
Objęte wewnętrznym modelem ratingowym: 59 052
Kredyty mieszkaniowe 48 725
Pożyczki gotówkowe 10 327
Pozostałe, nieobjęte wewnętrznym modelem ratingowym 3 021
Kredyty i pożyczki dla przedsiębiorstw: 67 691
Objęte wewnętrznym modelem ratingowym 20 434
Ekspozycje z tytułu kredytowania specjalistycznego w rozumieniu Rozporządzenia CRR 7 248
Dłużne papiery wartościowe, nie objęte wewnętrznym modelem ratingowym 12 658
Pozostałe, nie objęte wewnętrznym modelem ratingowym 27 351
Kredyty i pożyczki z rozpoznaną utratą wartości 2 536
Razem kredyty i pożyczki udzielone klientom 1) 132 300

Alior Bank

  31 grudnia 2018
Segment detaliczny 26 115
PD < 0,18% 4 375
0,18% <= PD < 0,28% 2 672
0,28% <= PD < 0,44% 2 687
0,44% <= PD <0,85% 2 643
0,85% <= PD <1,33% 2 872
1,33% <= PD <2,06% 3 106
2,06% <= PD <3,94% 4 560
3,94% <= PD <9,10% 1 737
PD => 9,1% 1 094
Brak scoringu 369
Segment biznesowy 19 462
PD< 0,28% 20
0,28% <= PD <0,44% 91
0,44% <= PD <0,85% 1 035
0,85% <= PD <1,33% 1 495
1,33% <= PD <2,06% 3 479
2,06% <= PD <3,94% 5 727
3,94% <= PD <9,1% 4 267
PD => 9,1% 2 719
Brak ratingu 629
Razem należności nieprzeterminowane i bez utraty wartości 45 577
Należności nieprzeterminowane w utracie wartości 853
Segment detaliczny 42
Segment biznesowy 811
Razem należności od klientów nieprzeterminowane 46 430

Aktywa finansowe nieprzeterminowane 31 grudnia 2017
Należności nieprzeterminowane i bez utraty wartości 45 048
Segment detaliczny 25 318
Kredyty hipoteczne, pożyczki gotówkowe, Karty kredytowe, Debet w ROR (1 – klasa najlepsza, 6 – klasa najgorsza) 2 461
Klasa 1 507
Klasa 2 527
Klasa 3 648
Klasa 4 734
Klasa 5 42
Klasa 6 3
Pożyczki, Karty kredytowe, Debet w ROR - proces standardowy (K1 - klasa najlepsza, K10 - klasa najgorsza) 10 841
Klasa K1-K2 2 514
Klasa K3-K4 3 868
Klasa K5-K6 3 528
Klasa K7-K8 913
Klasa K9-K10 18
Kredyty hipoteczne (M1 - klasa najlepsza, M10 - klasa najgorsza) 12 016
Klasa M1-M2 34
Klasa M3-M4 747
Klasa M5-M6 3 637
Klasa M7-M8 2 763
Klasa M9-M10 543
Brak scoringu 4 292
Segment biznesowy 19 730
Produkty długoterminowe, Kredyty samochodowe, Limit w Rachunku Bieżącym (1 – klasa najlepsza, 5 – klasa najgorsza) 6
Klasa 1 1
Klasa 2 1
Klasa 3 3
Klasa 4 1
Klasa 5 -
Modele dla mikroprzedsiębiorstw na niepełnej księgowości i Modele dla podmiotów na księgach handlowych, dealerów samochodowych oraz deweloperów (Q01 - klasa najlepsza, Q25 - klasa najgorsza) 19 724
Klasa Q01-Q05 239
Klasa Q06-Q10 4 607
Klasa Q11-Q15 7 830
Klasa Q16-Q20 4 304
Klasa Q21-Q25 772
Brak ratingu 1 972
Należności nieprzeterminowane z rozpoznaną utratą wartości 988
Segment detaliczny 68
Segment biznesowy 920
Razem należności od klientów nieprzeterminowane 46 036

7.5.1.3.    Stosowanie udogodnień forbearance
Udogodnienia forbearance stosuje się, gdy istnieje zagrożenie realizacji warunków umowy przez klienta z powodu jego trudności finansowych, w tym problemów z obsługą zadłużenia. W takiej sytuacji warunki umowy mogą być zmodyfikowane w celu zapewnienia kredytobiorcy zdolności do obsługi zadłużenia. Modyfikacja warunków umowy może obejmować obniżenie oprocentowania, rat kapitałowych, naliczonych odsetek, zmianę harmonogramu spłat kapitału lub odsetek.

Zasady rachunkowości w odniesieniu do oceny i procesu ustalania odpisów aktualizujących dla ekspozycji forborne zasadniczo pokrywają się z zasadami ustalania odpisów aktualizujących według MSSF 9.
Grupa PZU identyfikuje istotny wzrost ryzyka kredytowego aktywów, dla których zastosowano modyfikacje forbearance, na potrzeby oceny utraty wartości zgodnie z MSSF9.

 Ekspozycje forborne w portfelu Grupy PZU   31 grudnia 2018 31 grudnia 2017
 Koszyk 1  Koszyk 2 Koszyk 3  POCI  Razem  Razem
Analiza indywidualna Analiza grupowa
Należności od klientów z tytułu kredytów wyceniane w zamortyzowanym koszcie
Ekspozycje forborne brutto 501 444 3 170 713 301 5 129 4 952
Odpis z tytułu utraty wartości -6 -7 (1 664) -308 -80 (2 065) (2 092)
Ekspozycje forborne netto 495 437 1 506 405 221 3 064 2 860
Należności od klientów z tytułu kredytów wyceniane w wartości godziwej przez wynik finansowy - - - - 2 2 nd.
Razem 495 437 1 506 405 223 3 066 2 860

Zmiana stanu wartości bilansowej netto ekspozycji forborne 31 grudnia 2018 31 grudnia 2017
Bilans otwarcia 2 860 800
Efekt wdrożenia MSSF9 -43 nd.
Skorygowana wartość bilansu otwarcia 2 817 800
Wartość ekspozycji ujętych w okresie 1 105 974
Wartość ekspozycji wyłączonych w okresie -334 -569
Zmiana odpisów aktualizujących -204 -28
Zmiana składu grupy - 2 051
Inne zmiany -318 -368
Razem należności netto 3 066 2 860

7.5.1.4.    Ryzyko kredytowe związane z działalnością inwestycyjną
Zasady zarządzania ryzykiem kredytowym w Grupie PZU wynikającym z działalności inwestycyjnej reguluje szereg dokumentów zatwierdzonych przez rady nadzorcze, zarządy i dedykowane komitety.
Zaangażowanie obarczone ryzykiem kredytowym wobec poszczególnych kontrahentów oraz emitentów podlega ograniczeniom poprzez ustanawiane limity zaangażowania. Limity są ustanawiane przez dedykowane komitety na podstawie analiz ryzyk związanych z danym zaangażowaniem, z uwzględnieniem sytuacji finansowej podmiotów lub grup podmiotów powiązanych oraz wpływu tych zaangażowań na wystąpienie ryzyka koncentracji. Uzupełniającym czynnikiem mitygującym zidentyfikowane ryzyko kredytowe i ryzyko koncentracji w działalności inwestycyjnej są ograniczenia jakościowe wobec zaangażowań ustanawiane zgodnie z kompetencjami poszczególnych komitetów.

Limity odnoszą się do zaangażowania wobec pojedynczego podmiotu lub grupy podmiotów powiązanych (zarówno limity kredytowe, jak i limity koncentracji). Wykorzystanie limitów w zakresie ryzyka kredytowego i ryzyka koncentracji podlega raportowaniu i monitorowaniu. W przypadku przekroczenia przyznanego limitu podejmowane są odpowiednie działania zdefiniowane w regulacjach wewnętrznych.

W zakresie oceny ryzyka kredytowego danego podmiotu wyznacza się wewnętrzne ratingi kredytowe (podejście do wyznaczania ratingu różni się w  zależności  od  typu podmiotu).  Ratingi są  oparte na  analizie  ilościowej  oraz  jakościowej  i stanowią  jeden z podstawowych elementów procesu ustanawiania limitów zaangażowania. Jakość kredytowa kontrahentów oraz emitentów podlega cyklicznemu monitoringowi. Jednym z podstawowych elementów monitoringu jest okresowa aktualizacja ratingów wewnętrznych.

Jednostki ds. ryzyka identyfikują, dokonują pomiaru i monitorują narażenie na ryzyko kredytowe i ryzyko koncentracji związane z działalnością inwestycyjną, w szczególności opiniują wnioski o ustalenie limitów zaangażowania kierowane na poszczególne komitety.
Informacje o jakości kredytowej aktywów związanych z działalnością inwestycyjną zaprezentowano w punkcie 36.

Ekspozycja na ryzyko kredytowe

W  kolejnych  tabelach   zaprezentowano   ekspozycję   na   ryzyko   kredytowe   aktywów   obciążonych   ryzykiem   kredytowym  w poszczególnych kategoriach ratingów Fitch (w przypadku braku ratingu agencji Fitch zastosowano rating agencji Standard&Poor’s lub Moody’s). Ekspozycję na ryzyko kredytowe wynikające z transakcji warunkowych przedstawiono jako ekspozycję wobec emitenta papierów przyjętych jako zabezpieczenie.

W zestawieniu nie uwzględniono należności od klientów z tytułu kredytów oraz należności z tytułu umów ubezpieczeniowych. Wynikało to ze znacznego rozproszenia tych portfeli aktywów, skutkującego m.in. znacznym udziałem należności od podmiotów i osób fizycznych nie posiadających ratingów.

Aktywa obciążone ryzykiem kredytowym na 31 grudnia 2018  AAA  AA  BBB  BB  B Brak ratingu Aktywa na ryzyko klienta Razem
Dłużne papiery wartościowe wyceniane w wartości godziwej przez inne całkowite dochody – wartość bilansowa 970 671 23 563 1 304 362 - 11 345 - 38 215
- odpis z tytułu oczekiwanych strat kredytowych 1) - - (7) (3) (1) - (29) - (40)
Dłużne papiery wartościowe wyceniane                  
w wartości godziwej przez wynik finansowy – wartość bilansowa 49 7 10 080 463 188 - 178 1 211 12 176
Dłużne papiery wartościowe wyceniane w zamortyzowanym koszcie – wartość bilansowa - 83 27 529 1 652 - - 5 388 - 34 652
- wartość bilansowa brutto - 83 27 537 1 653 - - 5 455 - 34 728
- odpis z tytułu oczekiwanych strat kredytowych - - (8) (1) - - (67) - (76)
Lokaty terminowe w instytucjach kredytowych i transakcje z przyrzeczeniem odsprzedaży – wartość bilansowa - - 951 4 151 62 - 793 90 6 047
- wartość bilansowa brutto - - 951 4 151 62 - 804 90 6 058
- odpis z tytułu oczekiwanych strat kredytowych - - - - - - (11) - (11)
Pożyczki – wartość bilansowa - - - - 612 - 3 923 - 4 535
- wartość bilansowa brutto - - - - 613 - 3 982 - 4 595
- odpis z tytułu oczekiwanych strat kredytowych - - - - (1) - (59) - (60)
Instrumenty pochodne 821 405 222 295 - 2 714 28 2 487
Udział reasekuratorów w rezerwach szkodowych - 149 634 - - - 135 - 918
Należności z tytułu reasekuracji - 21 55 - - - 39 - 115
Razem 1 840 1 336 63 034 7 865 1 224 2 22 515 1 329 99 145

1) Odpis ujmuje się w kapitale z aktualizacji wyceny i nie pomniejsza on wartości bilansowej aktywów.

Aktywa obciążone ryzykiem kredytowym na 31 grudnia 2017 AAA AA A BBB BB Brak ratingu Aktywa na ryzyko klienta Razem
Dłużne papiery wartościowe 560 725 65 897 2 712 598 24 612 1 290 96 394
- utrzymywane do terminu wymagalności - - 20 941 59 58 179 - 21 237
- dostępne do sprzedaży - 725 34 865 289 41 11 935 - 47 855
- wyceniane w wartości godziwej przez wynik finansowy 560 - 9 964 962 499 404 1 290 13 679
- pożyczki - - 127 1 402 - 12 094 - 13 623
Lokaty terminowe w instytucjach kredytowych i transakcje z przyrzeczeniem odsprzedaży - 8 960 903 8 759 88 2 726
Pozostałe pożyczki - - - - 282 3 416 - 3 698
Instrumenty pochodne - 127 952 212 - 1 020 40 2 351
Udział reasekuratorów w rezerwach szkodowych - 156 452 - - 167 - 775
Należności z tytułu reasekuracji - 9 25 8 - 26 - 68
Razem 560 1 025 68 286 3 835 888 30 000 1 418 106 012

W tabeli poniżej przedstawiono współczynniki ryzyka kredytowego wykorzystywane przez Grupę PZU do pomiaru ryzyka kredytowego.

Ratingi Standard&Poor’s AAA AA A BBB BB B Brak ratingu
Współczynnik rok 2018 0,71% 0,76% 1,34% 3,58% 12,77% 24,95% 24,95%
Współczynnik rok 2017 0,72% 0,77% 1,41% 3,76% 13,33% 25,43% 25,43%

Wielkość ryzyka kredytowego dla aktywów, dla których ryzyko ponosi Grupa PZU na 31 grudnia 2018 roku wynosiła 6 924 mln zł (na 31 grudnia 2017 roku: 8 866 mln zł; a przy zastosowaniu współczynników z 31 grudnia 2018 roku wartość ta wyniosłaby 8 662 mln zł).

7.5.1.5.    Ryzyko kredytowe reasekuratora w działalności ubezpieczeniowej
Grupa PZU zawiera umowy reasekuracyjne o charakterze nieproporcjonalnym oraz proporcjonalnym w celu ograniczenia zobowiązań  wynikających   z   podstawowej   działalności.   Reasekuracja   jest   obciążona   ryzykiem   kredytowym   związanym  z ryzykiem niewykonania zobowiązania przez reasekuratora.

Jakość kredytową reasekuratorów ocenia się na podstawie danych rynkowych, danych pozyskanych ze źródeł zewnętrznych np. ze Standard&Poor’s, a także na podstawie modelu wewnętrznego. Model dzieli reasekuratorów na kilka klas, w zależności od poziomu szacowanego ryzyka. Akceptuje się tylko podmioty o ryzyku niższym niż ustalony punkt odcięcia. Akceptacja nie jest automatyczna, a analizę uzupełnia się o ocenę dokonaną przez brokerów reasekuracyjnych. W ramach monitoringu ryzyka kredytowego ww. ocenę danego podmiotu aktualizuje się raz na kwartał.

W poniższych tabelach przedstawiono ryzyko kredytowe reasekuratorów, z którymi współpracowały spółki Grupy PZU.

Reasekurator Udział reasekuratorów w rezerwach techniczno- ubezpieczeniowych (netto) na 31 grudnia 2018 Rating Standard&Poor's wg stanu na 31 grudnia 2018 2)
Reasekurator 1 145 A+
Reasekurator 2 127 brak ratingu
Reasekurator 3 108 AA-
Reasekurator 4 70 AA-
Reasekurator 5 66 AA-
Reasekurator 6 49 AA+
Reasekurator 7 47 A+
Reasekurator 8 41 A+
Reasekurator 9 40 AA-
Reasekurator 10 38 AA-
Pozostali, w tym: 1) 781  
Posiadający rating inwestycyjny 669 BBB- lub wyższy
Posiadający rating poniżej inwestycyjnego lub bez ratingu 112 BB+ lub niższy, lub brak ratingu
Razem 1 512  

1) W pozycji „Pozostałe” wykazano udziały reasekuratorów w rezerwach techniczno-ubezpieczeniowych o mniejszej wartości bilansowej niż dla wymienionych powyżej.
2) W przypadku braku ratingu Standard&Poor's uwzględniono rating agencji A.M. Best.

Reasekurator Udział reasekuratorów w rezerwach techniczno- ubezpieczeniowych (netto) na 31 grudnia 2017 Rating Standard&Poor's wg stanu na 31 grudnia 2017 2)
Reasekurator 1 139 brak ratingu
Reasekurator 2 131 A+
Reasekurator 3 76 AA-
Reasekurator 4 58 AA-
Reasekurator 5 58 brak ratingu
Reasekurator 6 50 AA-
Reasekurator 7 48 A-
Reasekurator 8 36 AA-
Reasekurator 9 30 A+
Reasekurator 10 29 A+
Pozostali, w tym: 1) 595  
Posiadający rating inwestycyjny 555 BBB- lub wyższy
Posiadający rating poniżej inwestycyjnego lub bez ratingu 40 BB+ lub niższy, lub brak ratingu
Razem 1 250  

1) W pozycji „Pozostałe” wykazano udziały reasekuratorów w rezerwach techniczno-ubezpieczeniowych o mniejszej wartości bilansowej niż dla wymienionych powyżej.
2) W przypadku braku ratingu Standard&Poor's uwzględniono rating agencji A.M. Best.

Ryzyko kontrahenta  związane  z  reasekuracją  jest  ograniczane  poprzez  współpracę  Grupy  PZU  z  wieloma  reasekuratorami  o wiarygodnym ratingu kredytowym.

7.5.1.6.    Koncentracja ryzyka w ryzyku kredytowym
Poniższa tabela prezentuje koncentrację branżową zaangażowań Grupy PZU według sekcji Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) uwzględniającą:

  •  wartość zaangażowania w lokaty finansowe takie jak instrumenty kapitałowe, dłużne papiery wartościowe, udzielone pożyczki, transakcje z przyrzeczeniem odsprzedaży, rachunki bankowe i depozyty terminowe;
  • sumy ubezpieczeniowe udzielonych gwarancji ubezpieczeniowych;
  • wartość kredytów (zaangażowanie bilansowe oraz pozabilansowe bez odsetek i pobranych opłat oraz uwzględniania odpisów) pomniejszoną o wniesione kaucje pieniężne;
  • nieautoryzowane debety na rachunkach bieżących;
  • limity skarbowe pomniejszone o wniesione kaucje, z uwzględnieniem papierów dłużnych, których emitentem jest podmiot z danej sekcji.

Segment branżowy 31 grudnia 2018 31 grudnia 2017
Administracja publiczna i obrona narodowa 27,92% 30,28%
Działalność finansowa i ubezpieczeniowa 15,83% 14,46%
Przetwórstwo przemysłowe 12,34% 13,45%
Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych 9,88% 9,38%
Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości 8,06% 8,44%
Budownictwo 5,47% 6,04%
Transport i gospodarka magazynowa 3,93% 3,53%
Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę 3,46% 3,75%
Informacja i komunikacja 2,88% 2,68%
Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna 2,29% 1,99%
Górnictwo i wydobywanie 1,24% 1,40%
Pozostałe sektory 6,70% 4,60%
Razem 100,00% 100,00%

7.5.2.    Ryzyko aktuarialne (ubezpieczenia majątkowe i osobowe oraz ubezpieczenia na życie)

Ryzyko   aktuarialne  to   możliwość  poniesienia   straty  lub  niekorzystnej  zmiany  wartości  zobowiązań,  jakie  mogą  wynikać   z zawartych umów ubezpieczenia i umów gwarancji ubezpieczeniowych, w związku z niewłaściwymi założeniami dotyczącymi wyceny składek i tworzenia rezerw techniczno-ubezpieczeniowych. Ryzyko aktuarialne obejmuje:

  Ubezpieczenia majątkowe Ubezpieczenia na życie
Ryzyko długowieczności - możliwość straty lub niekorzystnej zmiany wartości zobowiązań ubezpieczeniowych, wynikające ze zmian w poziomie współczynnika umieralności, tendencji współczynnika umieralności lub jego zmienności, w przypadku gdy spadek współczynnika umieralności prowadzi do zwiększenia wartości zobowiązań ubezpieczeniowych. X
Ryzyko związane z wysokością ponoszonych kosztów – możliwość straty lub niekorzystnej zmiany wartości zobowiązań ubezpieczeniowych, wynikające ze zmian w poziomie wydatków ponoszonych na obsługę umów ubezpieczenia lub umów reasekuracji, tendencji tych wydatków lub ich zmienności. X X
Ryzyko związane z rezygnacjami z umów - ryzyko straty lub niekorzystnej zmiany wartości zobowiązań ubezpieczeniowych, wynikające ze zmian w poziomie współczynników rezygnacji z umów, zamykania, odnawiania i wykupów polis lub zmienności tych współczynników. X X
Ryzyko katastroficzne - możliwość straty lub niekorzystnej zmiany wartości zobowiązań ubezpieczeniowych, wynikające ze znacznej niepewności założeń dotyczących wyceny i tworzenia rezerw techniczno-ubezpieczeniowych, związanych z ekstremalnymi lub wyjątkowymi zdarzeniami. X X
Ryzyko składki - możliwość nieodpowiedniego oszacowania stawek taryfowych i możliwości odchyleń przypisu składek od oczekiwanego poziomu, wynikające ze zmienności w zakresie występowania, częstości i skali ubezpieczanych zdarzeń. X nd.
Ryzyko rezerw - możliwość nieodpowiedniego oszacowania poziomu rezerw techniczno – ubezpieczeniowych, jak również możliwości fluktuacji faktycznych szkód wokół ich średniej statystycznej ze względu na stochastyczną naturę przyszłych wypłat odszkodowań. X nd.
Ryzyko rewizji wysokości rent - możliwość straty lub niekorzystnej zmiany wartości zobowiązań ubezpieczeniowych, wynikające ze zmian w poziomie współczynników korygujących stosowanych do rent, tendencji tych współczynników lub ich zmienności, w związku ze zmianami otoczenia prawnego lub stanu zdrowia ubezpieczonej osoby. X nd.
Ryzyko śmiertelności - możliwość straty lub niekorzystnej zmiany wartości zobowiązań ubezpieczeniowych, wynikające ze zmian poziomu, współczynnika umieralności, tendencji współczynnika umieralności lub jego zmienności, w przypadku gdy wzrost współczynnika umieralności prowadzi do zwiększenia wartości zobowiązań ubezpieczeniowych. nd. X
   
Ryzyko zachorowalności (niezdolności do pracy) - możliwość straty lub niekorzystnej zmiany wartości zobowiązań ubezpieczeniowych, wynikające ze zmian w poziomie współczynników niezdolności do pracy, chorobowości i zachorowalności, tendencji tych współczynników lub ich zmienności. nd. X

Grupa PZU zarządza ryzykiem aktuarialnym między innymi poprzez:

  • kalkulację i monitorowanie adekwatności rezerw techniczno-ubezpieczeniowych;
  • strategię taryfową oraz monitorowanie obecnych szacunków i ocenę adekwatności składki;
  • underwriting;
  • reasekurację.

Kalkulacja i monitoring adekwatności rezerw techniczno-ubezpieczeniowych

Grupa PZU zarządza ryzykiem adekwatności rezerw techniczno-ubezpieczeniowych poprzez stosowanie odpowiedniej metodyki ich obliczania i kontrolę procesów związanych z ustalaniem rezerw. Polityka tworzenia rezerw opiera się na:

  • ostrożnościowym podejściu do określania wielkości rezerw techniczno-ubezpieczeniowych;
  • zasadzie ciągłości, polegającej na niezmienności metodyki tworzenia rezerw techniczno-ubezpieczeniowych o ile tylko nie wystąpią istotne okoliczności uzasadniające dokonanie zmian.

W  przypadku  ubezpieczeń  majątkowych   i   osobowych   poziom   rezerw   techniczno-ubezpieczeniowych   oceniany   jest   raz w miesiącu i w określonych okolicznościach (dokonanie wypłaty, pozyskanie nowych informacji od likwidatorów lub prawników) aktualizuje się ich wysokość. Do analizy rezerw techniczno-ubezpieczeniowych wykorzystuje się zestawienia ich rozwoju oraz wypłat w kolejnych latach. Wynikiem tej analizy jest ocena dokładności stosowanych metod aktuarialnych.

W przypadku ubezpieczeń na życie głównymi źródłami danych przy szacowaniu oczekiwanej częstości występowania świadczeń są statystki publiczne (tablice trwania życia) publikowane przez wyspecjalizowane jednostki statystyczne oraz analizy danych historycznych z portfeli ubezpieczeniowych. Okresowych analiz statystycznych częstości występowania świadczeń dokonuje się na poziomie grup produktów, poszczególnych portfeli ubezpieczeniowych oraz odpowiednio zdefiniowanych homogenicznych grup ryzyka. Przeprowadzane analizy dają możliwość określenia względnych częstości występowania zdarzeń w stosunku do statystyk publicznych. Stosowanie odpowiednich metod statystycznych pozwala na określenie istotności wyznaczanych statystyk. W miarę potrzeb, stosowane są odpowiednie narzuty bezpieczeństwa przy tworzeniu rezerw techniczno- ubezpieczeniowych i wycenie ryzyka.

W Grupie PZU oszacowanie rezerw techniczno-ubezpieczeniowych przeprowadza się pod nadzorem głównych aktuariuszy.

Strategia taryfowa oraz monitoring obecnych szacunków i ocena adekwatności składki

Celem  polityki  taryfowej  jest  zagwarantowanie  adekwatnego  poziomu   składki  (tj.   wystarczającego   na  pokrycie  obecnych i przyszłych zobowiązań, wynikających z zawartych polis oraz wydatków). Równolegle z opracowywaniem taryfy składek wykonuje się symulacje dotyczące prognozowanego wyniku ubezpieczeń w kolejnych latach. Ponadto regularnie analizuje się adekwatność składek oraz rentowności portfeli dla poszczególnych ubezpieczeń na podstawie m.in. oceny wyniku technicznego produktu  za  dany  okres  sprawozdawczy.  Częstość  analiz  zależy  od  materialności  produktu  i możliwej  fluktuacji  wyniku.   W przypadku niekorzystnego przebiegu ubezpieczenia podejmuje się działania dla przywrócenia określonego poziomu rentowności, polegające na dostosowaniu taryfy składek lub na zmianie profilu ubezpieczanego ryzyka poprzez modyfikację ogólnych warunków ubezpieczenia.

Underwriting

W przypadku klientów korporacyjnych oraz małych i średnich przedsiębiorstw (SME, ang.  small and medium  enterprises) proces underwritingu    funkcjonuje   niezależnie   od    sprzedaży.   Proces   sprzedaży   ubezpieczeń   dla    klientów   korporacyjnych  jest poprzedzony analizą i oceną ryzyka realizowaną przez dedykowane do tego celu zespoły. Z kolei proces underwritingu obejmuje system akceptacji ryzyka w zależności od przyznanych zakresów kompetencyjnych i limitów.

Reasekuracja

Program reasekuracyjny Grupy PZU w ubezpieczeniach majątkowych i pozostałych osobowych pełni funkcję zabezpieczającą jego podstawową działalność, ograniczając ryzyko wystąpienia zjawisk o charakterze katastroficznym, mogących w negatywny sposób  wpłynąć   na   pozycję   finansową   Grupy   PZU.   Zadanie   to   jest   realizowane   poprzez   umowy   obligatoryjne   wraz   z uzupełniającą je reasekuracją fakultatywną.
Grupa PZU ogranicza swoje ryzyko m.in. poprzez:

  • nieproporcjonalną umowę nadwyżki szkód chroniącą portfele przed szkodami o charakterze katastroficznym (np. powódź, huragan);
  • nieproporcjonalne umowy nadwyżki szkód chroniące między innymi portfele ubezpieczeń majątkowych, technicznych, morskich, transportowych i lotniczych, OC (w tym OC z ubezpieczeń komunikacyjnych) przed skutkami dużych pojedynczych szkód;
  • proporcjonalną umowę chroniącą portfel ubezpieczeń finansowych.

Optymalizacja programu reasekuracyjnego w zakresie ochrony przed szkodami o charakterze katastroficznym bazuje na

7.5.2.1.    Stopień narażenia na ryzyko aktuarialne - ubezpieczenia majątkowe i osobowe

Podstawowe wskaźniki kosztów w ubezpieczeniach majątkowych i osobowych 1 stycznia – 31 grudnia 2018 1 stycznia – 31 grudnia 2017
Wskaźnik wydatków 24,89% 25,91%
Wskaźnik szkodowości na udziale własnym 61,61% 63,51%
Wskaźnik zatrzymania składki przez reasekuratora 4,98% 4,29%
Wskaźnik mieszany 86,50% 89,42%

Wskaźnik wydatków to stosunek sumy kosztów akwizycji, kosztów administracyjnych oraz prowizji reasekuracyjnych i udziału   w zyskach reasekuratorów do składek zarobionych netto.

Wskaźnik szkodowości na udziale własnym to stosunek odszkodowań oraz zmiany stanu rezerw techniczno-ubezpieczeniowych netto do składek zarobionych netto.

Wskaźnik zatrzymania składki przez reasekuratora to procentowy udział reasekuratora w składkach ubezpieczeniowych przypisanych brutto.

Wskaźnik  mieszany  to  stosunek  sumy  kosztów  akwizycji,  kosztów  administracyjnych,  prowizji  reasekuracyjnych  i udziału   w zyskach reasekuratorów, odszkodowań oraz zmiany stanu rezerw techniczno-ubezpieczeniowych netto do składek zarobionych netto.

Poniższe tabele prezentują rozwój rezerw techniczno-ubezpieczeniowych oraz wypłaty w kolejnych okresach sprawozdawczych.

Rozwój szkód w ubezpieczeniach bezpośrednich majątkowych i osobowych brutto (wg okresu sprawozdawczego) 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018
Rezerwa na koniec okresu sprawozdawczego 8 699 9 381 9 870 10 989 11 783 13 312 13 163 13 181 13 990 14 975
Rezerwa oraz łączne wypłaty odszkodowań (od zakończenia pierwszego okresu sprawozdawczego do końca bieżącego okresu sprawozdawczego z pominięciem wypłat dokonanych przed końcem pierwszego okresu sprawozdawczego):                    
- wyliczone 1 rok później 8 561 9 681 10 298 11 286 12 241 13 032 12 908 13 353 14 251  
- wyliczone 2 lata później 8 856 10 192 10 753 11 958 12 180 12 719 12 922 13 500    
- wyliczone 3 lata później 9 346 10 719 11 590 11 973 12 080 12 822 12 983      
- wyliczone 4 lata później 9 874 11 574 11 738 11 910 12 172 13 089        
- wyliczone 5 lat później 10 712 11 735 11 702 12 067 12 439          
- wyliczone 6 lat później 10 875 11 795 11 871 12 340            
- wyliczone 7 lat później 10 971 12 017 12 184              
- wyliczone 8 lat później 11 201 12 309                
- wyliczone 9 lat później 11 503                  
Suma rezerwy oraz łącznych wypłat odszkodowań (od zakończenia pierwszego okresu sprawozdawczego do końca bieżącego okresu sprawozdawczego z pominięciem wypłat dokonanych                    
przed końcem pierwszego okresu sprawozdawczego) 11 503 12 309 12 184 12 340 12 439 13 089 12 983 13 500 14 251
Łączne wypłaty odszkodowań (od zakończenia pierwszego okresu sprawozdawczego do końca bieżącego okresu sprawozdawczego z pominięciem wypłat dokonanych przed końcem pierwszego                    
okresu sprawozdawczego) 6 750 7 227 6 700 6 457 6 041 5 873 5 084 4 206 3 088
Rezerwa wykazana w sprawozdaniu z sytuacji finansowej 4 753 5 082 5 484 5 883 6 398 7 216 7 899 9 294 11 163  
Różnica pomiędzy rezerwą na koniec pierwszego roku a rezerwą oszacowaną na koniec okresu sprawozdawczego (ang. run-off result) (2 804) (2 928) (2 314) (1 351) -656 223 180 -319 -261  
Powyższa różnica jako procent rezerwy na koniec pierwszego roku -32% -31% -23% -12% -6% 2% 1% -2% -2%  

Rozwój szkód w ubezpieczeniach bezpośrednich majątkowych i osobowych na udziale własnym (wg okresu sprawozdawczego) 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018
Rezerwa na koniec okresu sprawozdawczego 7 973 8 639 9 305 10 413 11 453 12 814 12 653 12 559 12 880 13 484
Rezerwa oraz łączne wypłaty odszkodowań (od zakończenia pierwszego okresu sprawozdawczego do końca bieżącego okresu sprawozdawczego z pominięciem wypłat dokonanych przed końcem pierwszego okresu sprawozdawczego):                    
- wyliczone 1 rok później 7 844 8 838 9 731 10 722 11 787 12 525 12 355 12 576 13 066  
- wyliczone 2 lata później 8 092 9 345 10 185 11 282 11 704 12 201 12 278 12 664    
- wyliczone 3 lata później 8 558 9 873 10 947 11 278 11 599 12 224 12 473      
- wyliczone 4 lata później 9 106 10 672 11 071 11 215 11 642 12 481        
- wyliczone 5 lat później 9 892 10 818 11 047 11 326 11 891          
- wyliczone 6 lat później 10 037 10 884 11 167 11 581            
- wyliczone 7 lat później 10 145 11 032 11 449              
- wyliczone 8 lat później 10 311 11 321                
- wyliczone 9 lat później 10 601                  
Suma rezerwy oraz łącznych wypłat odszkodowań (od zakończenia pierwszego okresu sprawozdawczego do końca bieżącego okresu sprawozdawczego z pominięciem wypłat dokonanych                    
przed końcem pierwszego okresu sprawozdawczego) 10 601 11 321 11 449 11 581 11 891 12 481 12 473 12 664 13 066
Łączne wypłaty odszkodowań (od zakończenia pierwszego okresu sprawozdawczego do końca bieżącego okresu sprawozdawczego z pominięciem wypłat dokonanych przed końcem pierwszego                    
okresu sprawozdawczego) 6 027 6 429 6 183 5 964 5 805 5 641 4 852 3 910 2 743
Rezerwa wykazana w sprawozdaniu z sytuacji finansowej 4 574 4 892 5 266 5 617 6 086 6 840 7 621 8 754 10 323  
Różnica pomiędzy rezerwą na koniec pierwszego roku a rezerwą oszacowaną na koniec okresu sprawozdawczego (ang. run-off result) (2 628) (2 682) (2 144) (1 168) -438 333 180 -105 -186  
Powyższa różnica jako procent rezerwy na koniec pierwszego roku -33% -31% -23% -11% -4% 3% 1% -1% -1%  

Główną część portfela Grupy PZU stanowią ubezpieczenia komunikacyjne – autocasco oraz OC posiadaczy pojazdów mechanicznych. Oba rodzaje ubezpieczeń zawierane są na ogół na rok, w trakcie którego szkoda musi zaistnieć, aby została wypłacona. W przypadku ubezpieczenia autocasco czas na zgłoszenie szkody jest krótki i nie jest źródłem niepewności. Inaczej jest w przypadku ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, gdzie czas na zgłoszenie szkody może wynosić aż 30 lat. Wysokość szkód  majątkowych  jest  w  szczególności  wrażliwa  na  ilość  zgłaszanych  roszczeń  sądowych  oraz  zapadające w poszczególnych sprawach wyroki sądowe. W przypadku umów ubezpieczeń OC pojawiają się nowe typy szkód oraz dodatkowe roszczenia ujawniane ze znacznym opóźnieniem, co istotnie komplikuje proces szacowania rezerw techniczno- ubezpieczeniowych.

Koncentracja ryzyka w ubezpieczeniach majątkowych i osobowych

W ramach ryzyka aktuarialnego, Grupa PZU identyfikuje ryzyko koncentracji w odniesieniu do możliwych szkód spowodowanych przez zdarzenia katastroficzne, w szczególności takich jak powodzie i huragany. Poniższa tabela przedstawia sumy ubezpieczeń w zadanych przedziałach w podziale na poszczególne województwa (dla działalności na terenie Polski) oraz kraje (dla działalności zagranicznej). W kontekście ekspozycji na ryzyko powodzi i huraganu, system zarządzania ryzykiem funkcjonujący  w Grupie PZU zapewnia jej cykliczny monitoring, a stosowany program reasekuracji pozwala na istotną redukcję wielkości potencjalnej szkody katastroficznej na udziale własnym.

Narażenie na szkody katastroficzne w ubezpieczeniach majątkowych Suma ubezpieczenia (w mln zł) 31 grudnia 2018 Suma ubezpieczenia (w mln zł) 31 grudnia 2017
0 - 0,2 0,2 - 0,5 0,5 - 2 2 - 10 10 - 50 pow. 50  Suma 0 - 0,2 0,2 - 0,5 0,5 - 2 2 - 10 10 - 50 pow. 50  Suma
dolnośląskie 1,1% 1,5% 1,3% 0,6% 0,4% 2,3% 7,2% 1,1% 1,5% 1,2% 1,0% 0,7% 2,8% 8,3%
kujawsko - pomorskie 0,6% 0,7% 0,5% 0,3% 0,3% 2,1% 4,5% 0,6% 0,7% 0,5% 0,4% 0,4% 1,2% 3,8%
lubelskie 0,6% 0,6% 0,3% 0,2% 0,2% 1,5% 3,4% 0,7% 0,6% 0,3% 0,2% 0,2% 2,1% 4,1%
lubuskie 0,3% 0,3% 0,2% 0,2% 0,1% 0,3% 1,4% 0,3% 0,3% 0,2% 0,2% 0,2% 0,3% 1,5%
łódzkie 0,7% 1,1% 0,7% 0,3% 0,3% 4,6% 7,7% 0,8% 1,1% 0,8% 0,4% 0,4% 5,6% 9,1%
małopolskie 0,8% 1,6% 0,8% 0,5% 0,4% 1,5% 5,6% 0,9% 1,6% 0,8% 0,5% 0,5% 1,6% 5,9%
mazowieckie 1,7% 2,7% 2,1% 0,9% 0,9% 12,2% 20,5% 1,7% 2,8% 2,1% 1,0% 1,4% 8,8% 17,8%
opolskie 0,3% 0,4% 0,3% 0,1% 0,1% 1,0% 2,2% 0,3% 0,4% 0,3% 0,2% 0,1% 0,9% 2,2%
podkarpackie 0,6% 0,8% 0,3% 0,2% 0,2% 0,7% 2,8% 0,7% 0,8% 0,3% 0,2% 0,2% 0,5% 2,7%
podlaskie 0,3% 0,4% 0,3% 0,2% 0,1% 0,1% 1,4% 0,4% 0,5% 0,3% 0,2% 0,2% 0,3% 1,9%
pomorskie 0,6% 1,0% 0,8% 0,5% 0,5% 3,7% 7,1% 0,7% 1,0% 0,8% 0,5% 0,7% 3,5% 7,2%
śląskie 1,2% 1,4% 0,9% 0,5% 0,3% 2,6% 6,9% 1,2% 1,5% 0,9% 0,6% 0,4% 1,9% 6,5%
świętokrzyskie 0,4% 0,5% 0,2% 0,1% 0,1% 0,6% 1,9% 0,4% 0,5% 0,2% 0,1% 0,1% 0,6% 1,9%
warmińsko- mazurskie 0,4% 0,4% 0,3% 0,2% 0,2% 0,5% 2,0% 0,4% 0,4% 0,3% 0,3% 0,2% 0,5% 2,1%
wielkopolskie 1,2% 1,7% 1,3% 0,7% 0,5% 2,2% 7,6% 1,2% 1,7% 1,3% 0,7% 0,6% 2,1% 7,6%
zachodnio- pomorskie 0,3% 0,4% 0,4% 0,4% 0,4% 2,4% 4,3% 0,4% 0,4% 0,4% 0,5% 0,5% 3,5% 5,7%
Litwa i Estonia 0,7% 1,7% 2,5% 0,9% 1,2% 2,3% 9,3% 0,7% 1,7% 2,6% 1,0% 0,6% 0,8% 7,4%
Łotwa 0,2% 0,6% 0,7% 0,4% 0,5% 1,0% 3,4% 0,2% 0,7% 0,7% 0,5% 0,6% 0,9% 3,6%
Ukraina 0,1% 0,0% 0,0% 0,1% 0,1% 0,5% 0,8% 0,1% 0,0% 0,1% 0,2% 0,2% 0,1% 0,7%
Razem 12,1% 17,8% 13,9% 7,3% 6,8% 42,1% 100,0% 12,8% 18,2% 14,1% 8,7% 8,2% 38,0% 100,0%

Skapitalizowana wartość rent

Poniższe wyniki nie uwzględniają wpływu zmian wyceny lokat uwzględnianych przy wyliczaniu wartości rezerwy.

Wpływ zmiany założeń dla rezerwy na skapitalizowaną wartość rent w ubezpieczeniach majątkowych i osobowych na wynik finansowy netto i kapitały własne 31 grudnia 2018 31 grudnia 2017
brutto na udziale własnym brutto na udziale własnym
Stopa techniczna – podwyższenie o 0,5 p.p. 445 426 424 407
Stopa techniczna – obniżenie o 1,0 p.p. (1 155) (1 105) (1 094) (1 051)
Śmiertelność 110% założonej 132 127 131 127
Śmiertelność 90% założonej -148 -142 -146 -141

7.5.2.2.    Stopień narażenia na ryzyko ubezpieczeniowe - ubezpieczenia na życieGrupa PZU nie zaprezentowała informacji dotyczących rozwoju szkód w ubezpieczeniach na życie, ze względu na fakt, że niepewność kwot i okresu wypłaty odszkodowań zwykle ustępuje w ciągu jednego roku.

Koncentracja ryzyka związana jest z koncentracją umów lub sum ubezpieczenia. W przypadku tradycyjnych ubezpieczeń indywidualnych,  gdzie  ryzyko   koncentracji   związane   jest   z   możliwością   wystąpienia   zdarzenia   ubezpieczeniowego   lub z potencjalną wysokością wypłat z tytułu pojedynczego zdarzenia, ryzyko ocenia się w sposób indywidualny. Ocena obejmuje zarówno ryzyko medyczne, jak też – w uzasadnionych przypadkach – finansowe. Dzięki temu dokonywana jest selekcja ryzyk (ocena osoby przystępującej do umowy ubezpieczenia) oraz określenie maksymalnego poziomu akceptowalnego ryzyka.

W ubezpieczeniach grupowych wystąpienie ryzyka koncentracji jest ograniczone poprzez wielkość portfela umów. Pozwala to zmniejszyć poziom zaburzeń wynikających z losowości przebiegów ubezpieczeń. Ponadto istotnym czynnikiem zmniejszającym ryzyko związane z koncentracją jest forma umowy zbiorowej, w ramach której wszyscy członkowie grupy mają tę samą sumę ubezpieczenia oraz zakres gwarantowanej ochrony. Tym samym zjawisko koncentracji niektórych ryzyk w ramach portfela umów nie występuje.

W przypadku umów ubezpieczeń grupowych, gdzie dopuszcza się możliwość kształtowania zakresu ochrony ubezpieczeniowej na poziomie poszczególnych umów grupowych, stosowana jest uproszczona ocena ryzyka. Prowadzi się ją na podstawie informacji o branży zawodowej danego zakładu pracy przy założeniu odpowiednich limitów uczestnictwa osób ubezpieczonych w stosunku do osób zatrudnionych w zakładzie pracy.

Stosowane w tych przypadkach składki ubezpieczeniowe i odpowiednie narzuty wynikają z prowadzonych analiz statystycznych częstości występowania świadczeń na poziomie zdefiniowanych homogenicznych grup ryzyka, z uwzględnieniem względnych częstości występowania zdarzeń w stosunku do statystyk publicznych.

Należy również zaznaczyć,  że dla  większości umów  wielkość świadczenia  jest ściśle zdefiniowana  w umowie ubezpieczenia.    W porównaniu do typowych umów ubezpieczeń majątkowych i osobowych zmniejsza się ryzyko koncentracji, polegające na stosunkowo rzadkim występowaniu pojedynczych zdarzeń o znacznej wysokości wypłat.

Ubezpieczenia rentowe w ubezpieczeniach na życie

Wpływ zmiany założeń dla rezerw w ubezpieczeniach rentowych w ubezpieczeniach na życie na wynik finansowy netto i kapitały własne 31 grudnia 2018 31 grudnia 2017
Stopa techniczna - obniżenie o 1,0 p.p. -25 -27
Śmiertelność 90% założonej -11 -11

Ubezpieczenia na życie z wyłączeniem ubezpieczeń rentowych

Wpływ zmiany założeń dla rezerw w ubezpieczeniach na życie z wyłączeniem rezerw w ubezpieczeniach rentowych na wynik finansowy netto i kapitały własne 31 grudnia 2018 31 grudnia 2017
Stopa techniczna - obniżenie o 1,0 p.p. (2 062) (2 092)
Śmiertelność 110% założonej -869 -881
Zachorowalność i wypadkowość – 110% założonej -143 -148

Wpływ rezygnacji klientów w ubezpieczeniach na życie

W wyliczeniach matematycznych rezerw techniczno-ubezpieczeniowych w ubezpieczeniach na życie nie uwzględnia się ryzyka rezygnacji    ubezpieczonych.    Poniżej     zaprezentowano     wpływ     hipotetycznej     rezygnacji 10% wszystkich klientów  w ubezpieczeniach na życie.

Pozycja sprawozdania finansowego 31 grudnia 2018 31 grudnia 2017
Zmiana stanu rezerw techniczno-ubezpieczeniowych 2 142 2 167
Odszkodowania i świadczenia wypłacone -803 -843
Zmiana stanu odroczonych kosztów akwizycji -8 -8
Wynik finansowy brutto 1 331 1 316
Wynik finansowy netto 1 078 1 066
Kapitały własne 1 078 1 066

Facebook Facebook Twitter Twitter Linkedin Linkedin All